Nhiều bé học xong cách quân đi thì chững lại: chơi ván nào cũng để mất hậu, hoặc có cơ hội chiếu hết mà không nhìn ra. Lý do thường không phải bé kém, mà là bé chưa gặp đủ nhiều "mẫu" cờ. Người chơi cờ giỏi nhận ra đòn nhanh vì đã thấy những thế tương tự hàng trăm lần.
Tin tốt là việc này không cần nhiều thời gian. 15 phút mỗi ngày, đều đặn, là đủ để bé tiến bộ rõ rệt sau vài tuần.
Lịch luyện cờ vua 15 phút mỗi ngày: tuần mẫu
Một tuần tập tốt có ba loại hoạt động: giải bài tập (luyện mắt nhìn đòn), chơi ván ngắn (dùng đòn trong tình huống thật) và xem lại ván (học từ lỗi). Lịch dưới đây là gợi ý, cha mẹ có thể đổi ngày cho hợp nếp nhà mình.
Với bé 5–6 tuổi, có thể rút xuống 10 phút và bỏ bớt một ngày. Với bé 9–11 tuổi đã ham cờ, có thể nâng lên 20–30 phút, nhưng vẫn giữ cấu trúc ba loại hoạt động như trên.
Chọn bài tập cờ vua vừa sức cho bé thế nào?
Quy tắc đơn giản: bé nên giải đúng khoảng 7–8 trên 10 bài. Đúng hết là bài quá dễ, bé chán. Sai quá nửa là bài quá khó, bé nản và bắt đầu đoán mò.
- Mới biết luật: bài "ăn quân không được bảo vệ", "thoát chiếu", "chiếu hết 1 nước".
- Đã chơi được vài chục ván: bài tấn công kép, ghim, chiếu hết 2 nước.
- Đã quen đòn đơn: bài phối hợp nhiều bước như chiếu mở, dụ quân.
Mỗi buổi nên tập trung một chủ đề. Mười bài "mã bắt đôi" liên tiếp giúp bé nhớ mẫu tốt hơn mười bài lộn xộn. Nếu chưa rõ bé đang ở chặng nào, bài Bé tự học cờ vua tại nhà: lộ trình 6 chặng có danh sách dấu hiệu cho từng chặng.
Thói quen vàng: trước mỗi nước, bé hỏi ba câu "Có chiếu không? Có ăn được gì không? Bạn đang doạ gì?". Ba câu này giải quyết phần lớn lỗi mất quân của bé mới học.
Bé nên chơi cờ với ai?
Với bố mẹ
Dù bố mẹ không giỏi cờ, ván cờ cùng con vẫn rất quý. Nếu bố mẹ mạnh hơn, hãy chấp bé một quân (ví dụ bỏ hậu của mình) thay vì cố tình đi sai. Bé sẽ thắng một cách "thật" và học được cách tận dụng lợi thế.
Với bạn cùng trình độ
Đây là kiểu ván vui và có ích nhất: hai bé ngang sức, ai cũng có cơ hội thắng. Một người bạn cùng lớp hoặc anh chị em họ là đối thủ lý tưởng.
Với máy ở mức dễ
Máy luôn sẵn sàng và không mệt, nhưng hãy chọn mức thấp. Máy quá mạnh sẽ "nghiền nát" bé chỉ sau vài nước, bé không học được gì ngoài cảm giác thua. Chọn mức mà bé thắng được khoảng một nửa số ván.
Khi nào nên cho bé dự giải đấu nhỏ?
Giải đấu là trải nghiệm tuyệt vời, nhưng không cần vội. Bé sẵn sàng khi:
- Không còn đi sai luật, tự biết khi nào bị chiếu và biết nhập thành, phong cấp.
- Ngồi được trọn một ván 20–30 phút mà vẫn tập trung.
- Thua một ván không khóc quá lâu, và vẫn muốn chơi ván tiếp theo.
Hãy bắt đầu bằng giải nhỏ ở câu lạc bộ, nhà văn hoá hoặc trường, chia theo nhóm tuổi. Mục tiêu của giải đầu tiên là "chơi trọn các ván và vui", không phải giành huy chương.
Xem lại ván thua: cách làm cho bé không buồn
Xem lại ván là thói quen tốt nhất để tiến bộ, nhưng cũng dễ làm bé tủi nếu làm sai cách. Gợi ý:
- Đợi bé bình tĩnh. Đừng phân tích ngay khi bé vừa thua. Để đến tối hoặc hôm sau.
- Để bé kể trước. "Con thấy lúc nào ván cờ bắt đầu khó?" Bé thường tự chỉ ra được.
- Chỉ tìm một nước. Một nước hỏng quan trọng nhất, không liệt kê mười lỗi.
- Tìm nước thay thế cùng nhau. Bày lại thế cờ, thử 2–3 phương án, xem phương án nào giữ được quân.
- Kết bằng điều bé làm tốt. "Đoạn đầu con ra quân rất đẹp."
3 bài tập cờ vua cho bé (có đáp án)
Bày các thế cờ dưới đây lên bàn cờ thật cho bé giải. Cả ba đều là lượt Trắng đi. Cho bé suy nghĩ ít nhất một phút rồi mới mở đáp án. Nếu cần ôn lại cách đọc tên ô (cột a–h, hàng 1–8), xem Hướng dẫn chơi cờ vua cho bé.
Bài 1: Chiếu hết trong 1 nước
Trắng: Vua g1, Xe e1, Tốt f2, g2, h2. Đen: Vua g8, Tốt f7, g7, h7. Trắng đi và chiếu hết ngay trong 1 nước.
Xem đáp án
Xe e1 lên e8. Cột e không có quân nào cản nên xe đi thẳng lên hàng cuối, chiếu vua g8. Vua đen không thoát được: ô f7, g7, h7 bị chính tốt của mình chiếm, còn f8 và h8 nằm trên hàng 8 mà xe đang kiểm soát. Không quân đen nào ăn được xe hay chen vào giữa. Đây là mẫu "chiếu hết hàng cuối" kinh điển, cha mẹ có thể đọc thêm ở bài Chiếu, chiếu hết và các luật đặc biệt.
Bài 2: Mã bắt đôi
Trắng: Mã b5 (vua trắng đứng xa, không tham gia). Đen: Vua e8, Xe a8. Tìm nước đi giúp Trắng ăn được xe đen.
Xem đáp án
Mã b5 nhảy tới c7. Từ c7, mã khống chế cả e8 (chiếu vua) lẫn a8 (nhắm xe). Đen bị chiếu nên bắt buộc phải lo cho vua trước. Vua e8 không ăn được mã vì c7 không nằm sát vua, còn xe a8 cũng không ăn được c7. Vua chạy đi đâu thì nước sau Trắng cũng dùng mã ăn xe a8. Đây là đòn "tấn công kép", một trong những đòn đầu tiên bé nên thuộc.
Bài 3: Ăn quân nào cho an toàn?
Trắng: Vua g1, Xe d1, Mã f2. Đen: Mã d5 (được tốt e6 bảo vệ), Tượng g4 (không có quân nào bảo vệ, lại đang nhắm xe d1 theo đường chéo g4, f3, e2, d1). Trắng ăn quân nào?
Xem đáp án
Mã f2 ăn tượng g4. Tượng g4 không có ai bảo vệ, nên Trắng lời trọn một quân. Nước này còn được thêm một cái lợi: tượng đang nhắm xe d1, ăn tượng là xe hết bị doạ.
Bẫy ở đây là Xe d1 ăn mã d5. Trông thì hấp dẫn, nhưng tốt e6 ăn chéo lại ngay. Trắng mất xe (quân giá trị khoảng 5 tốt) để đổi lấy mã (khoảng 3 tốt), lỗ to. Bài học: quân "được bảo vệ" thì phải đếm kỹ trước khi ăn; quân "không ai bảo vệ" mới là món ăn an toàn.
Luyện bài tập trên Karotto
Minh bạch: Karotto là app của chính đội ngũ làm website này. Trong khoá Cờ vua của Karotto, mỗi chủ đề như chiếu hết, mã tấn công kép hay ăn quân an toàn đều có phần "Học mẫu" rồi đến phần "Tập" để bé tự đi. Có cả những bài "Cờ không gợi ý": bàn cờ không hiện mũi tên, bé phải tự nhìn ra đòn như khi chơi thật. Cuối mỗi Step có bài Ôn tập và bài Thi thử 20 câu.
Khi bé đi sai, bàn cờ diễn lại hậu quả để bé hiểu vì sao sai, thay vì chỉ báo "sai". Lời hướng dẫn được đọc thành tiếng bằng tiếng Việt, nên bé chưa đọc thạo vẫn tự luyện được.
Mỗi ngày bé được học miễn phí một lượng bài vừa sức; hết lượt thì Thỏ Bông hẹn bé ngày mai, khớp luôn với nhịp "15 phút mỗi ngày" của bài này. Nếu bé muốn luyện không giới hạn, gói Premium là mua một lần, dùng trọn đời, không phải thuê bao tháng hay năm.
Tóm lại
Bé tiến bộ cờ vua nhờ luyện ít mà đều: bài tập vừa sức theo chủ đề, ván ngắn để dùng đòn, và xem lại một nước hỏng mỗi tuần. Bắt đầu bằng 3 bài trên, rồi giữ nhịp 15 phút mỗi ngày.
Câu hỏi thường gặp
15 phút mỗi ngày có đủ để bé tiến bộ cờ vua không?
Đủ cho giai đoạn đầu, nếu tập đều. 15 phút tập trung mỗi ngày với bài tập vừa sức thường hiệu quả hơn một buổi dài mỗi tuần, vì bé gặp lại các mẫu cờ thường xuyên và nhớ lâu hơn.
Bé giải sai bài tập liên tục thì sao?
Đó là dấu hiệu bài đang quá khó. Hãy lùi về dạng bài dễ hơn một chút, ví dụ chiếu hết 1 nước thay vì 2 nước. Bé nên giải đúng khoảng 7 hoặc 8 trên 10 bài thì mới là vừa sức.
Có nên cho bé chơi cờ với máy không?
Có, nhưng hãy chọn mức dễ để bé có cơ hội thắng và thử ý tưởng mới. Máy ở mức quá mạnh dễ khiến bé nản. Nên xen kẽ với ván cờ thật cùng người để bé quen ngồi đối diện và chờ lượt.
Khi nào bé nên tham gia giải cờ đầu tiên?
Khi bé nắm chắc luật, không còn đi sai luật, chơi trọn một ván khoảng 20–30 phút mà vẫn tập trung, và chấp nhận được việc thua. Nên bắt đầu bằng giải nhỏ ở CLB hoặc trường, nhóm tuổi phù hợp.
Luyện 15 phút mỗi ngày cùng Thỏ Bông
Bài tập cờ vua từ dễ đến khó, có giọng đọc tiếng Việt và lời giải thích vì sao đúng, vì sao sai.
Tải trên App Store → Tải trên Google Play →